Ticaret Bakanlığı, araç kiralama sektöründe hizmet kalitesini artırmak, kayıt dışılığı engellemek ve tüketici haklarını korumak amacıyla hazırladığı Motorlu Kara Taşıtlarının Kiralanması Hakkında Yönetmelik Taslağını kamuoyunun görüşüne açtı. Sektörde köklü değişiklikler öngören yeni düzenleme; işletmelere yetki belgesi zorunluluğu, filolarda elektrikli araç bulundurma şartı ve kiralık araçlara kilometre ile yaş sınırı getirirken, belgesiz işletmelerin çevrim içi platformlarda ilan vermesini yasaklıyor.

Kiralama süreçlerine kurumsal standart

Taslak çalışma ile araç kiralama faaliyetlerinin tamamen kurumsal bir yapıya kavuşturulması ve sektörde şeffaflığın sağlanması hedefleniyor. Hazırlanan yönetmelik, özellikle bireysel tüketiciler tarafından gerçekleştirilen kiralamaları kapsarken, işletmeler arası yapılan uzun süreli filo kiralamalarını kapsam dışında tutuyor. Getirilen standartlarla sözleşme şartlarının netleştirilmesi, araçların teknik yeterliliklerinin artırılması ve böylece sektörde adil bir rekabet ortamının tesis edilmesi amaçlanıyor.

Söz konusu denetim ve takip mekanizmasının işleyebilmesi için Bakanlık bünyesinde "Motorlu Kara Taşıtı Kiralama Bilgi Sistemi" kurulması planlanıyor. Sektörde faaliyet gösterecek firmaların yetki belgesi başvuruları ve diğer tüm belgelendirme süreçleri, kurulacak olan bu dijital sistem üzerinden yürütülecek. Bu sayede devlet, kiralama faaliyetlerini ve kiralamaya konu olan taşıtları anlık olarak takip ve kontrol edebilme imkânına kavuşacak.

Yetki belgesi ve personel nitelik şartları getiriliyor

Yeni dönemde ticari amaçla araç kiralayan her işletmeninyetki belgesi alması zorunlu hale getiriliyor. Bu belgeyi alabilmek için işletmelerin ilgili meslek odasına kayıtlı olması, vergi mükellefi olması ve iş yerinin ikametgah veya farklı bir mesleki faaliyet için kullanılmaması gerekiyor. Yani ev ofis veya başka bir dükkanın içinde ek iş olarak araç kiralama yapılması engellenerek, sadece bu işe ayrılmış müstakil ofisler şart koşuluyor.

İşletme sahiplerinin yanı sıra çalışan personel için de belirli nitelikler aranacak. Kiralama sorumlusu olarak görev yapacak kişiler inen az ilköğretim mezunu olması ve belirli suçlardan hüküm giymemiş olması gerekecek. Ayrıca sektör çalışanlarının, Mesleki Yeterlilik Kurumu tarafından onaylanan "Seviye 4" mesleki yeterlilik belgesinesahip olması şartı aranarak hizmet kalitesinin profesyonel seviyeye çekilmesi hedefleniyor.

100 bin kilometre ve 5 yaş sınırı

Hizmet kalitesini ve yol güvenliğini artırmak adına kiralanacak araçlara niteliksel sınırlamalar getiriliyor. Taslağa göre, klasik araçlar istisna tutulmak kaydıyla, 100 bin kilometreyi aşmış veya 5 yaşından büyük taşıtlar kiraya verilemeyecek. Ayrıca sektörde faaliyet gösterecek firmaların mali yeterliliğini kanıtlaması adına, en az 5 tanesi kendi mülkiyetlerinde olmak üzere, filolarında toplamdaen az 10 taşıt bulundurmalarıgerekecek.

Çevreci dönüşümü desteklemek amacıyla büyükşehirlerde faaliyet gösteren işletmelere özel bir sorumluluk yükleniyor. Bu işletmelerin filolarında, biri yerli üretim (Türkiye'de üretilmiş) olmak şartıyla, en az 2 adet hibrit veya elektrikli taşıtbulundurması zorunlu hale getirilecek. Bu hamle ile hem çevre dostu ulaşımın teşvik edilmesi hem de yerli otomotiv sanayisinin desteklenmesi planlanıyor.

Rezervasyon iptallerinde yeni düzenleme

Tüketicilerin en sık sorun yaşadığı konulardan biri olan depozito ve ödeme süreçleri, yeni yönetmelikle sıkı kurallara bağlanıyor. İşletmelerin talep edebileceği depozito tutarı; 1 ila 6 günlük kiralamalardaen fazla 3 günlük kira bedeli, 7 ila 30 günlük kiralamalarda ise en fazla 7 günlük kira bedeli ile sınırlandırılıyor. Araç iade edildikten sonra depozitonun, en geç 7 gün içinde tüketiciye iade edilmesi zorunlu kılınıyor.

Rezervasyon iptallerinde de tüketici lehine düzenlemeler yapılıyor. Tüketiciler, ön ödemeli rezervasyonlarda, araç teslim saati nden 24 saat öncesine kadar hiçbir gerekçe göstermeksizin ve kesinti yapılmaksızın iptal hakkına sahip olacak. Ayrıca, aracın olağan kullanımından kaynaklanan aşınma ve yıpranmalar için tüketiciden ek ücret talep edilemeyeceği gibi, bu gerekçelerle depozitodan kesinti yapılması da yasaklanıyor.

Bakım zorunluluğu, sigorta güvencesi ve ücretsiz donanımlar

Araç güvenliği konusunda taviz verilmemesi adına, periyodik bakımları zamanında yapılmayan araçların kiraya verilmesi yasaklanıyor. Mevsimsel gereklilik durumlarında veya kiracının talebi halinde, işletmelerin kış lastiği sağlaması zorunlu tutuluyor. Sigorta ve kasko bedellerinin kiralama ücretine dahil edilmesi sağlanarak, tüketicinin bu haklardan yararlanması ek bir ücrete veya şarta bağlanamıyor. Ayrıca, hasar veya arıza durumunda kiracının 7/24 ulaşabileceği bir iletişim altyapısının kurulması şartı getiriliyor.

Tüketici konforunu ve güvenliğini artıran donanımlar için de "ücretsiz hizmet" dönemi başlıyor. Kiracının talep etmesi durumunda bebek koltuğu, navigasyon cihazı ve Hızlı Geçiş Sistemi (HGS) gibi donanım ların işletme tarafından bedelsiz olarak sağlanması zorunlu olacak. İşletme ile kiracı arasında özel bir anlaşma olmadığı sürece, mahkeme kararı olmadan kiracıdan "değer kaybı" adı altında keyfi ücretler talep edilmesinin de önüne geçilecek.

Dijital platformlara denetim

Kayıt dışılıkla mücadele kapsamında, ilan siteleri ve çevrim içi platformlara da önemli sorumluluklar yükleniyor. Bu platformlar, araç kiralama ilanı veren işletmelerin yetki belgesine sahip olup olmadığını kontrol etmekle yükümlü olacak. Yetki belgesi bulunmayan işletmelerin bu sitelerde ilan yayınlamasına izin verilmeyecek, böylece merdiven altı kiralama ların önüne geçilecek.

Sektördeki mevcut işletmelerin bu köklü değişikliklere uyum sağlayabilmesi için bir geçiş süreci öngörülüyor. hâlihazırda faaliyet gösteren firmalara, yeni yönetmelik şartlarını yerine getirmeleri ve yetki belgelerini almaları için 1 Ocak 2027 tarihine kadar süre tanınacak. Bu tarihten itibaren standartları karşılama yan işletmelerin faaliyetlerine izin verilmeyecek.