ABD Başkanı Trump ile İran arasında Pakistan Başbakanı Şahbaz Şerif'in arabuluculuğunda sağlanan 2 haftalık ateşkes anlaşması, haftalar süren gerginliğe geçici bir son verdi. 28 Şubat'ta başlayan ve 5 hafta süren kriz, Hürmüz Boğazı'nın kapanması ve dünya petrol tedarikinin beşte birinin tehlikeye girmesiyle doruk noktasına ulaşmıştı.
Trump, Hürmüz Boğazı'nın derhal ve güvenli açılması karşılığında İran'a yönelik bombalama ve saldırıları 2 hafta askıya aldığını açıkladı. Ateşkes anlaşması derhal yürürlüğe girdi ve bölgede tansiyonun düşmesini sağladı.
Pakistan, Türkiye ve Mısır'ın Arabuluculuk Rolü
Ateşkesin sağlanmasında Pakistan Başbakanı Şahbaz Şerif'in yanı sıra Türkiye ve Mısır'ın da kritik arabuluculuk rolü oynadığı belirtildi. İran, ABD'nin ilk ateşkes teklifini reddetmiş ancak arabulucular üzerinden yürütülen yoğun diplomasi çabaları sonuç vermişti.
AB Dış İlişkiler Yüksek Temsilcisi Kaja Kallas, ateşkesin önemine değinerek şu açıklamayı yaptı: "ABD ile İran arasında varılan ateşkes anlaşması, haftalar boyunca devam eden gerginliğin ardından uçurumun eşiği nden geri dönülmesi anlamına geliyor. Bu anlaşma tehditlerin hafifletilmesi, füze saldırılarının durdurulması, deniz taşımacılığının yeniden başlatılması ve kalıcı bir anlaşmaya yönelik diplomasi için zemin hazırlanması açısından çok ihtiyaç duyulan bir fırsat sunuyor."
İran'ın 10 Maddelik Barış Planı
İran Yüksek Ulusal Güvenlik Konseyi, müzakerelerde masaya yatırılacak 10 maddelik bir plan sundu. Plan, nükleer silahlardan vazgeçmeyi, yaptırımların kaldırılmasını ve tazminat ödenmesini içeriyor. İran yetkilileri "sahada kazanılan zaferin siyasi müzakerelerde pekiştirileceğini" ve "tarihi bir zafer elde ettiklerini" ifade etti.
Trump ise ateşkesin "yüzde yüz, tam ve eksiksiz bir zafer" olduğunu belirterek askeri hedeflerinin fazlasıyla karşılandığını vurguladı: "İran ile sağlanan iki haftalık ateşkes anlaşması Amerika Birleşik Devletleri için büyük bir zafer. Askeri hedeflerimize fazlasıyla ulaştık."
İsrail'in Tutumu ve Lübnan İstisnası
İsrail Başbakanı Benjamin Netanyahu, Trump'ın kararını desteklediğini ancak ateşkesin Lübnan'ı kapsamadığını açıkladı. Bu durum bölgesel gerginliğin tamamen sona ermediğine işaret ediyor.
Trump ayrıca İran'a askeri silah tedarik eden ülkelere derhal %50 gümrük tarifesi uygulanacağını ve hiçbir istisna olmayacağını duyurdu.
Müzakereler 10 Nisan'da Başlıyor
10 Nisan Perşembe günü İslamabad'da başlayacak müzakerelerde İran'ın sunduğu 10 maddelik plan ele alınacak. Kalıcı barış anlaşmasının şartları ve Hürmüz Boğazı'nın statüsü görüşülecek konular arasında yer alıyor.
İki haftalık ateşkesin 22 Nisan'da sona ermesiyle birlikte tarafların kalıcı bir anlaşmaya varıp varamayacağı kritik önem taşıyor. Bölgesel istikrarın sağlanması ve küresel enerji güvenliğinin yeniden tesis edilmesi önümüzdeki günlerin en önemli gündem maddesi olacak.
Küresel Piyasalarda Rahatlama
Ateşkes haberi küresel piyasalarda da yankı buldu. Ham petrol fiyatları %17,75 düşüşle 92,90 dolara gerilerken, Brent petrol %15,9 düşüşle 92,30 dolar seviyesini gördü. Ateşkes öncesinde Trump'ın "tüm bir uygarlık bu gece yok olacak" tehdidinin ardından 112 dolar seviyelerine çıkan petrol fiyatları, Hürmüz Boğazı'nın yeniden açılması beklentisiyle sert düştü.
Altın fiyatları ise güvenli liman talebiyle %3,02 yükselişle 4.826,37 dolara ulaştı. Avrupa borsaları ateşkes haberini olumlu karşıladı; Stoxx Europe 600 endeksi %3'ün üzerinde, Almanya DAX endeksi %5,1 artış kaydetti.